Het doel is bij iedereen hetzelfde: het vinden en behouden van werk. Maar de problemen die daaraan ten grondslag liggen, de begeleiding die nodig is, de oplossingen die wel of niet mogelijk zijn en de uiteindelijke uitkomst zijn voor alle cliënten verschillend. Dat ondervindt arbeidsconsulent Evelien in ´t Veld dagelijks.
Als arbeidsconsulent bij Werkpad begeleidt Evelien in ’t Veld mensen die door hun beperking moeite hebben met werk vinden of om in hun werk goed te functioneren. ´Geen cliënt is hetzelfde´, vertelt Evelien. ´Je richt je als arbeidsconsulent op de cliënt zelf. Je probeert uit te vinden wat hij wil en wat hij kan. En of die twee dingen met elkaar te rijmen zijn want sommige cliënten hebben geen realistisch beeld van hun eigen kunnen en/of de arbeidsmarkt. Daarnaast kijk je natuurlijk naar werkervaring en uiteindelijk ook wel naar de beperking van iemand. Hoe gaat hij daar mee om, staat het hem heel erg in de weg of is het iemand die makkelijk naar alternatieven op zoek gaat? Allemaal stukjes van een puzzeltje dat goed in elkaar moet passen om de cliënt te kunnen ondersteunen.’
Het CV is de basis
Hoewel de begeleiding per persoon sterk kan verschillen, kan Evelien op hoofdlijnen een aantal punten aangeven die voor veel cliënten gelijk zijn. ‘We beginnen vrijwel altijd met het CV van een cliënt, dat is de basis voor het solliciteren. Het CV moet natuurlijk netjes en compleet zijn. Sommige cliënten weten niet wat ze wel en niet op een CV moeten zetten en hoe ze dat logisch kunnen ordenen. Daarnaast kan ik helpen om een CV iets meer te laten opvallen. Als een werkgever honderden sollicitaties ontvangt, kan een CV met afwijkende opmaak soms net voldoende zijn om de aandacht te trekken, bekeken en gewaardeerd te worden.’
Inventariseren van de mogelijkheden en ervaringen vastleggen in een CV, daar begint het mee? ‘Klopt’, zegt Evelien. ‘Uitvinden wat iemand nou eigenlijk echt wil is soms heel duidelijk maar het kan ook een zoektocht zijn omdat de cliënt zelf in eerste instantie geen idee heeft. Natuurlijk is het vaak een combinatie van ervaringen, kennis en vaardigheden maar soms kan iets heel nieuws aan het licht komen waar iemand nog helemaal geen ervaring mee heeft. Je moet dan kijken of dat op basis van de persoon in kwestie, karaktereigenschappen, andere vaardigheden, de beperking en dergelijke een haalbare wens is die ook echt succes kan opleveren.’
Samen hopen
Dan volgt het solliciteren. ‘Soms moet ik eerst nog helpen met het vinden van geschikte vacatures’, vult Evelien aan. Veel van mijn cliënten hebben moeite om door de gebruikte omschrijvingen in vacatures heen te prikken. Wat vragen ze nou precies? En is dat iets wat ik zou kunnen? Maar ook dat als er vier vereisten worden gesteld en je bent drie daarvan vaardig, je dan prima kan solliciteren op zo’n functie. Als je maar aan de werkgever duidelijk kan maken dat je het in je mars hebt om je die vierde vaardigheid ook eigen te maken. Het is dan mijn taak om mijn cliënt ervan te overtuigen dat hij dus wel op zo’n vacature kan reageren.’
En dan natuurlijk samen hopen op een uitnodiging. ‘Inderdaad’, lacht Evelien. ‘Je bent dan inmiddels zo betrokken bij de sollicitatie, en ziet zo veel mogelijkheden, dat je echt samen hoopt op een goed vervolg. Als er een uitnodiging volgt is dat geweldig, een eerste succes. Maar het is ook mijn werk om cliënten te leren omgaan met afwijzingen. Niet alleen met de teleurstelling maar ook met de wijze waarop dat vaak gecommuniceerd wordt. Wat voor mij als arbeidsconsulent een duidelijke standaardafwijzingsbrief is, kan mijn cliënt als een persoonlijke tekortkoming beschouwen. Ik help dan om toch vertrouwen te blijven houden, in eigen kunnen en in een goede afloop natuurlijk.´
Drempels opsporen
Een goede afloop, een betaalde baan? ‘Ja, dat is natuurlijk het doel. Soms begin je met een werkervaringsplaats. Zo kan de cliënt eerst rustig ervaren of het werk goed te doen is en past bij zijn verwachtingen. Omgekeerd kan de werkgever kijken wat iemand in zijn mars heeft en met welk werk dat het beste uit de verf zou kunnen komen.
Of het werk nu overigens meteen betaald is of niet, de begeleiding houdt als het werk start vrijwel nooit meteen op. Begeleiding bij het behouden van werk is minstens zo belangrijk voor mijn cliënten. Je hebt het dan over persoonlijke ontwikkeling, vaak op het gebied van de sociale vaardigheden. Communicatie is veelal een grote valkuil waar ik als jobcoach bovenop moet zitten. Enerzijds kijk je hoe iets binnenkomt bij de cliënt: heeft hij begrepen wat er gezegd is, wat er van hem verwacht wordt? Anderzijds is er de communicatie, vanuit de cliënt, die anders kan zijn dan bij de collega’s. Als een werkgever aangeeft dat de cliënt met vragen naar hem toe moet komen, kan het irritatie opwekken als dat niet gebeurd. Maar zoiets kan voor mijn cliënt een enorme drempel zijn. Als je dat weet, kun je het ondervangen door bijvoorbeeld afspraken te maken over communicatie per mail, omdat dat laagdrempeliger is´, legt Evelien uit.
Koffie
Het lukt niet altijd om iemand aan het werk te houden. Soms kunnen verwachtingen niet waargemaakt worden, ondanks alle inspanningen. Dat moet vreselijk frustrerend zijn? ‘Het is frustrerend als mensen niet naar je willen luisteren, je mails niet eens lezen omdat ze niet open staan voor iemand met een beperking of inderdaad als je weet dat een cliënt bepaald werk zou kunnen doen, maar het toch niet lukt. Maar ik haal vooral heel veel voldoening uit mijn werk. Bijvoorbeeld als het lukt om een knelpunt boven water te krijgen door steeds maar te blijven doorvragen. Zo had ik een cliënt die niet goed lag bij collega´s maar ik kon mijn vinger niet op het probleem leggen. Hij deed zijn werk goed, deed geen rare dingen et cetera. Uiteindelijk bleek dat het ze dwars zat dat hij nooit spontaan eens een kopje koffie voor anderen haalden. De cliënt in kwestie is iemand die behoefte heeft aan bepaalde structuren, duidelijkheden. Het moment van wel of niet koffie halen, was voor hem niet duidelijk. Hij had het wel eens gevraagd, maar toen had de helft al koffie. Hij kon er zelf geen structuur in ontdekken. Door dit uit te leggen aan collega’s, is het duidelijk en is er begrip. Nu is afgesproken dat hij steeds op een vast moment koffie aanbiedt en dat het niet erg is als iemand op dat moment niet wil.’
‘Wat ik vooral leuk vindt, is als het lukt om mensen anders te laten denken over bepaalde dingen, over elkaar. Als ik de beeldvorming over mensen met een beperking kan bijstellen. Als dat lukt, merk je namelijk dat iedereen enthousiast is en er heel veel mogelijk is. Dat is het mooie van mijn werk.’
